ในปัจจุบันอัตราการเกิดโรคเรื้อรังที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงวิถีการดำเนินชีวิตและความเครียดนั้นมีเพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ ในประเทศไทย โรคเรื้อรังเหล่านี้ได้แก่ เบาหวาน โรคไต อัมพฤกษ์ อัมพาต ความดันโลหิตสูง และโรคหลอดเลือดหัวใจ ล่าสุดข้อมูลจากองค์การอนามัยโลกพบว่าโรคหลอดเลือดหัวใจ เป็นสาเหตุถึง 1 ใน 3 ที่ทำให้ผู้ป่วยเสียชีวิต โดยเฉพาะในประเทศที่ยากจนและกำลังพัฒนารวมทั้งประเทศไทย พบได้มากถึง 60-80% ของผู้ป่วยที่เสียชีวิตทั้งหมด สาเหตุส่วนใหญ่ของโรคหลอดเลือดหัวใจเกิดจากหลอดเลือดมีการเสื่อมสภาพหรือบาดเจ็บจนเกิดไขมันและแคลเซียม (atheromatous plaques) มาเกาะที่ผนังในบริเวณนั้นๆ ทำให้หลอดเลือดมีการตีบเกิดขึ้น โรคนี้พบได้บ่อยในผู้ป่วยเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง รวมถึงผู้ที่มีความเครียด และสูบบุหรี่จัด วิธีการตรวจวินิจฉัยโรคหลอดเลือดหัวใจในปัจจุบัน มี 2 วิธีใหญ่ๆ ด้วยกัน คือ 1. การสวนหัวใจผ่านทางหลอดเลือดแดง (conventional coronary angiography, CAG) เป็นวิธีมาตรฐาน (gold standard) ที่ใช้ในการตรวจวินิจฉัยโรคหลอดเลือดหัวใจตีบในปัจจุบัน การตรวจด้วยวิธีนี้มีความแม่นยำสูงที่สุดและสามารถทำการรักษาได้ทันทีที่พบโรคหลอดเลือดตีบด้วยการขยายด้วยบอลลูนหรือใส่ขดลวด แต่การตรวจด้วยวิธีนี้มีข้อเสียคือเสี่ยงต่อการเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น เลือดออกในตำแหน่งที่ใส่สายสวน ผนังหลอดเลือดแตก (dissection) และมีเกร็ดเลือดเล็กหลุดไปอุดหลอดเลือดในสมอง แม้จะมีโอกาสเกิดน้อยในมือของแพทย์ผู้เชี่ยวชาญก็ตาม เนื่องจากต้องใส่สายสวนผ่านหลอดเลือดแดงบริเวณขาหนีบเข้าไปในร่างกายและไปที่บริเวณหลอดเลือดหัวใจโดยตรง และยังมีค่าใช้จ่ายค่อนข้างสูง รวมถึงผู้ป่วยจะต้องนอนพักในโรงพยาบาลหลังจากที่ทำการตรวจเสร็จ ประมาณ 4-24 ชั่วโมง 2. การตรวจหลอดเลือดหัวใจด้วยเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ความเร็วสูง (multi-detector CT, MDCT) เอกซเรย์คอมพิวเตอร์รุ่นแรกๆ มีปัญหาในแง่รายละเอียดของข้อมูลที่ไม่เพียงพอในการนำมาสร้างรูปภาพ ทำให้มีข้อจำกัดในการแปลผล ในระยะที่ผ่านมาความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ตั้งแต่ 16 สไลด์ขึ้นไป มีประสิทธิภาพในการตรวจโรคต่างๆ ทั้งในแง่ของรายละเอียดและความเร็วของเครื่อง มีรายงานทางการแพทย์มากมายว่าสามารถนำมาตรวจหาโรคหลอดเลือดหัวใจตีบได้ด้วยระดับความแม่นยำโดยรวม (accuracy) สูงกว่าร้อยละ 90 โดยมีความถูกต้องสูงถึงร้อยละ 97 ถ้าผลการตรวจปกติ (negative predictive value) * ปัจจุบันเทคโนโลยีได้ก้าวล้ำนำหน้าไปอีกด้วยนวัตกรรมใหม่ของเครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ที่มีประสิทธิภาพสูง คือ ชนิด 40-64 สไลด์ สามารถทำการตรวจและถ่ายภาพหลอดเลือดหัวใจได้อย่างรวดเร็วภายในเวลาประมาณ 15 วินาที และภาพที่ได้มีความละเอียดชัดเจนมากยิ่งขึ้น ข้อดีในการตรวจด้วยวิธีนี้นอกจากความรวดเร็วในการตรวจแล้ว ผู้ป่วยไม่จำเป็นต้องนอนพักในโรงพยาบาล เมื่อตรวจเสร็จก็สามารถกลับบ้านได้ จึงส่งผลให้การตรวจหลอดเลือดหัวใจด้วยเอ็กซเรย์คอมพิวเตอร์เป็นที่นิยมอย่างแพร่หลาย และมีบทบาทนำในการตรวจหาและวินิจฉัยหลอดเลือดตีบในปัจจุบัน ผู้ที่ควรตรวจหลอดเลือดหัวใจด้วยเครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ 1. ผู้ป่วยที่มีปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดโรคหลอดเลือดหัวใจตีบ เช่น ผู้ที่มีระดับไขมันในเลือดสูง เป็นเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ผู้ที่สูบบุหรี่จัด ผู้ที่มีประวัติโรคหลอดเลือดหัวใจตีบในครอบครัว โดยผู้ป่วยกลุ่มนี้อาจทำเพียงการตรวจวัดปริมาณหินปูนที่สะสมตามผนังหลอดเลือดหัวใจ (Coronary Artery Calcium) ซึ่งปริมาณหินปูนที่วัดได้นี้จะมีความสัมพันธ์กับการสะสมไขมันตามผนังหลอดเลือด 2. ผู้ป่วยที่สงสัยว่ามีหลอดเลือดหัวใจตีบ เช่น มีอาการเจ็บหน้าอก มีความผิดปกติของการตรวจสมรรถภาพหัวใจด้วยการเดินสายพาน ผู้ป่วยกลุ่มนี้นอกจากจะรับการตรวจวัดปริมาณหินปูนที่สะสมตามผนังหลอดเลือดหัวใจแล้ว ควรตรวจหลอดเลือดด้วยวิธีการฉีดสารทึบรังสีเข้าทางหลอดเลือดดำที่แขนเพื่อให้เห็นโพรงในหลอดเลือดว่ามีลักษณะและความรุนแรงของการตีบตันมากน้อยเพียงไร 3. ผู้ป่วยหลังการรักษาโรคหลอดเลือดหัวใจ ด้วยการทำบอลลูนหรือใส่ขดลวด (Percutaneous transluminal coronary intervention; PTCI) หรือทำทางเบี่ยงหลอดเลือดหัวใจ (Coronary artery bypass graft surgery; CABG) เพื่อติดตามผลการรักษาและการเปลี่ยนแปลงของโรค ผู้ที่ไม่ควรรับการตรวจด้วยเครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ และฉีดสารทึบรังสีเข้าหลอดเลือด เนื่องจากการตรวจนี้ผู้ป่วยต้องรับสารทึบรังสีเข้าทางหลอดเลือดดำ ผู้ป่วยดังต่อไปนี้ไม่ควรเข้ารับการตรวจเนื่องจากมีโอกาสแพ้สารอย่างรุนแรงและไตวายอย่างเฉียบพลันได้ 1. เป็นโรคหอบหืดอย่างรุนแรง 2. เป็นโรคของกล้ามเนื้อหัวใจ (cardiomyopathy) 3. เป็นโรคไตที่มีระดับสารครีเอตินีนสูง หรือไตวายเรื้อรัง 4. มีประวัติแพ้อาหารทะเลอย่างรุนแรง หรือเคยแพ้สารทึบรังสีจากการตรวจเอกซเรย์มาก่อน การตรวจส่วนอื่นๆของร่างกายด้วยเครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ 1. การตรวจเพื่อหารอยโรคก่อนมีอาการ (screening check up) นอกจากการตรวจหลอดเลือดหัวใจเพื่อหาโรคหลอดเลือดตีบแล้ว เครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ยังสามารถใช้ตรวจหารอยโรคเบื้องต้น ในผู้ที่ยังไม่มีอาการผิดปกติ แต่มีปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดโรค ได้แก่ โรคมะเร็งปอดในผู้ที่สูบบุหรื่ เป็นต้น 2. การตรวจเพื่อหารอยโรคในผู้ป่วยที่มีอาการผิดปกติ ได้แก่ ความผิดปกติที่เกิดจากอุบัติเหตุ โรคทางสมอง (อัมพฤกษ์ อัมพาต ก้อนเนื้องอก) ก้อนเนื้องอกหรือหนองในโพรงจมูก ปาก หรือคอ โรคก้อนเนื้อหรือการอักเสบในปอดหรือช่องท้อง รวมถึงโรคหลอดเลือดในส่วนต่างๆของร่างกาย 3. อื่นๆ หาความผิดปกติของหลอดเลือดแดงใหญ่ เช่น หลอดเลือดโป่งพองผิดปกติ วัดปริมาณไขมันในช่องท้อง ซึ่งสัมพันธ์กับปริมาณแคลเซียมที่ผนังหลอดเลือดหัวใจ (coronary calcification) และปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดโรคหลอดเลือดหัวใจตีบอื่นๆ ที่ผู้ป่วยมี ปัจจุบันที่โรงพยาบาลปิยะเวทได้ใช้เครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์รุ่นใหม่มีความเร็วสูง สามารถตรวจรับและสร้างรูปภาพได้ถึง 40-64 ภาพต่อการทำงานของเครื่อง 1 รอบ ทำการตรวจหลอดเลือดหัวใจได้ภายในเวลาไม่กี่วินาที ให้ความแม่นยำสูงใกล้เคียงกับการตรวจด้วยการสวนหัวใจผ่านทางหลอดเลือดแดง ิ สามารถสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ สถาบันหัวใจเพอร์เฟคฮาร์ท-ปิยะเวท โทร 026256500 หรือ mailto:p_paijit@piyavate.com